2024: İnsanlık tarihinin en büyük seçim yılı 2024, seçim yoğunluğu bakımından insanlık tarihinin en olağan dışı yılıydı. 72 ülkede 3,7 milyar seçmen oy kullanma hakkına sahipti. ABD, Hindistan, Avrupa Parlamentosu, Endonezya, Meksika, Güney Afrika… Küresel nüfusun yarısından fazlası sandığa gidecekti. Ve tüm bu seçimlerde yapay zeka ilk kez sistematik biçimde sahne aldı. Sonuçlar beklentilerden daha…
Bir deney 2011 yılında Eli Pariser küçük ama çarpıcı bir deney yaptı. İki arkadaşına aynı arama motorunda “BP” yazdırdı. Birinin ekranında şirketin hisse fiyatları çıktı. Diğerinde Meksika Körfezi’ni kirleten petrol ile ilgili haberler. Aynı kelime, aynı an, iki ayrı dünya. Pariser bunu filtre balonu olarak adlandırdı ve şunu öngördü: Algoritmalar bize yalnızca görmek istediğimizi gösterirse,…
Bir metafor ve gerçekliği Londra’nın taksicilerinin beyni diğer insanlardan farklı. Bu bir abartı değil, bilimsel bir bulgu. Nörobilimci Eleanor Maguire’ın 2000 yılında yayımladığı araştırma, şehrin karmaşık sokaklarını ezberleyen taksi sürücülerinin arka hipokampüslerinin, aynı yaştaki diğer insanlara kıyasla belirgin biçimde büyüdüğünü ortaya koydu. Üstelik bu büyüme, sürücülerin meslekte geçirdiği yıllarla doğru orantılıydı. Beyin, kullandığımız ölçüde gelişiyor.…
Küçük bir deney Şu soruyu bir düşünün: Bugün aldığınız kararların kaçta kaçı gerçekten sizin kararlarınızdı? Sabah haberlere baktığınızda hangi haberlerin önünüze geldiğine siz mi karar verdiniz? Bir restorana gideceğinizde o restoranı kim seçti? Siz mi, yoksa arama motoru mu? İş yerinde bir rapor yazarken içeriği, yapıyı, hatta üslubu kim belirledi? Bu sorular ürkütücü olmak zorunda…
Önce şunu soralım: Teknoloji nedir? Soruyu sormak bile garip geliyor. Gündelik dilde teknoloji denince aklımıza ekranlar, cihazlar, uygulamalar geliyor. Tanımlamamıza gerek yok, zaten etrafımızı sarmış durumda. Belki tam da bu yüzden tanımlamak gerekiyor. Hayatımızı bu kadar çevrelemiş bir olgudan ne anlıyoruz? Teknolojinin ne olduğunu anlamak, yapay zekanın üzerimizdeki etkisini tespit etmenin ilk adımı olacak. Teknoloji…
1993’te Soğuk Savaş yeni bitmişti. İki kutuplu dünya çözülmüş, yerine ne geleceği henüz belli değildi. Bosna’ katliamlar yapışıyordu. Oslo’da barış masasına oturuluyordu. İnternet bir avuç akademisyenin laboratuvarından çıkıp sokağa inmeye hazırlanıyordu. Dünya, kendini yeniden tarif etmeye çalışıyordu ama hangi kelimelerle, henüz bilmiyordu. Sinema bu belirsizliği sezdi. 1993 yılında perdede yansıyan filmler, zafer anlatılarından değil sorulardan…
27 Şubat 2026’da yapay zeka dünyasında insanlığın kaderini belirleyici bir şey oldu. ABD Savunma Bakanlığı, yapay zeka modeli Claude’un üreticisi Anthropic’i bir “tedarik zinciri riski” olarak ilan etti. Gerekçe, Anthropic’in, Pentagon’a verdiği yapay zeka modelini “tüm yasal amaçlar doğrultusunda” kullanmasına izin vermemesiydi. Şirket iki şeyi reddediyordu: Amerikalıların kitlesel gözetlenmesi ve insan onayı olmaksızın ateşlenen otonom…
Yapay zeka dendiğinde kamusal tartışma çok hızlı biçimde aynı korkuya kilitleniyor: “Makineler insanların işini elinden alacak mı?” Bu soru güçlü, çarpıcı ve anlaşılır; ama çoğu zaman asıl dönüşümü görmemizi de engelliyor. Çünkü bugün verilerin anlattığı hikaye, ne tam bir istihdam kıyametine ne de teknoloji şirketlerinin vaat ettiği pürüzsüz bir verimlilik devrimine benziyor. Daha karmaşık, daha…
1. Pentagon ve Anthropic arasındaki krizin temel sebebi nedir? Krizin merkezinde, Anthropic’in geliştirdiği yapay zeka modeli Claude‘un askeri amaçlarla kullanımına yönelik getirilen kısıtlamalar yer almaktadır. Anthropic ile Pentagon arasında süregelen 200 milyon dolarlık sözleşme müzakerelerinde, şirket teknolojisinin “kitlesel iç gözetim” ve “tam otonom silah sistemleri” için kullanılmamasını şart koşmuştur. Trump yönetimi ve Pentagon ise yapay…
Geçtiğimiz hafta Reuters’ta yer alan bir haber, otomotiv sektöründe sessizce büyüyen bir gerilimi görünür kıldı. Hyundai Motor’un Güney Kore’deki sendikası, şirketin üretim hatlarına humanoid (insan benzeri) robotlar entegre etme planına karşı uyarıda bulundu. Sendikaya göre bu adım, doğrudan istihdamı tehdit ediyor. Hyundai ise robot yatırımlarını verimlilik, güvenlik ve uzun vadeli rekabet gücü çerçevesinde değerlendiriyor. Haberde…
Geçen haftalarda seyretiğim, hakkında bir de yazı da yazdığım The Offer dizisi, The Godfather (Baba) filmlerine olan ilgilimi ve merakımı tekrar canlandırdı. Dizi, 10 bölümde The Godfather filminin çok da bilinmeyen yapım sürecini anlatıyordu. Bu dizide öğrendiklerimden yola çıkarak kısa bir araştırma ile film hakkında daha önce hiç duymadığım şaşırtıcı şeyler öğrendim. Bu yazıda bunları paylaşmak isterim. 1. The…
(Albert O. Hirschman’ın “Gericiliğin Retoriği” çerçevesinden bir Türkiye okuması) Albert O. Hirschman (1915–2012), 20. yüzyılın en özgün siyaset bilimcilerinden ve iktisatçılarından biri. Özellikle kalkınma iktisadı, demokrasi, toplumsal değişim ve siyasal söylem üzerine geliştirdiği analizlerle tanınıyor. Hirschman “sınıflandırması zor” ama etkisi geniş düşünürlerinden biri. Onu yalnızca bir iktisatçı, yalnızca bir siyaset bilimci ya da yalnızca bir…
2026 yılı Ocak ayında Davos’ta gerçekleştirilen Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) şüphesiz ki en önemli konu başlığı yapay zeka teknolojisiydi. Yapay zeka (YZ) hakkında yapılan birçok konuşmanın ve röportajın arasında en öne çıkanı ise tarihçi yazar Yuval Noah Harari’nin gerçekleştirdiği “Yapay Zeka ve İnsanlık Üzerine Dürüst Bir Sohbet” başlıklı konuşması oldu. Konuşma, YZ’nin sadece bir teknoloji…
The Offer”, sinema tarihinin kutsal kasesi sayılan The Godfather filminin çekim sürecini anlatan,”film içinde film” tadında 2022 yapımı bir mini dizi. The Offer, sinema tarihini sonsuza dek değiştiren The Godfather (Baba) filminin, prodüksiyon aşamasında karşılaştığı imkansızlıkları ve kaosu konu alıyor. Hikayenin merkezinde, kariyerini riske atarak bu sıra dışı projeyi hayata geçirmeye çalışan idealist yapımcı Albert…
90’lı yılları sinemanın bana göre altın çağı. Hikaye anlatımının derinleştiği, teknolojinin sinema dilini geliştirdiği bu benzersiz dönem; unutulmaz yapımların ve yenilikçi yönetmenlerin vizyonlarıyla hafızalarımıza silinmez izler bıraktı. 90’lar sinemasına dair yolculuğum üçüncü yazısında, bu kez 1992 yılının en beğendiğim filmlerini bir araya getiriyorum. Serinin ilk yazısı 1990, ikincisi ise 1991 yılında gösterime giren filmler arasından…
2025 yılının son haftasonunu Netflix’te “Larry Charles’ Dangerous World of Comedy’yi izlemeye ayırdım. Açıkçası, konu ‘mizah’ olduğu için bu kadar rahatsız edici, düşündürücü ve yer yer huzursuz edici bir belgeselle karşılaşmayı beklemiyordum. Gülmenin, çoğu zaman hafife aldığımız bu refleksin, aslında ne kadar politik, ne kadar kültürel ve ne kadar tehlikeli olabileceğini düşünmeme neden oldu. Larry…
Bugün siyaset meclislerde, miting meydanlarında ya da parti programlarında değil; akışlarda, öneri motorlarında ve görünmez sıralama sistemlerinde kuruluyor. Sandık hala var, ama karar sandıkta verilmiyor. Algoritma çağında siyaset, kolektif öznenin çözülmesiyle başlıyor. Yurttaş yerini kullanıcıya, seçmen yerini veri noktasına bırakıyor. Örgütlü toplumun yerini, tek tek profillenen bireylerin parçalı psikografileri alıyor. Artık “neye inanıyorsun?” değil; “neye…
Türkiye’de herhangi bir haber kanalını açtığınızda, X’teki “Gündemdekiler” sekmesine baktığınızda veya gergin bir aile yemeğinde masanın ortasına siyaset düştüğünde hissettiğiniz o duygu tanıdık mı? Hani sanki iki farklı gezegenin insanları konuşuyor gibidir. Kelimeler aynıdır ama anlamlar çarpışır. Yıllardır bize bu çatışmanın sebebinin ideolojiler olduğu söylendi: Sağcılar ve Solcular, Laikler ve Muhafazakarlar, Modernler ve Gelenekçiler… Ancak,…
Hepimiz o “büyülü” anı en az bir kez yaşadık. Birkaç anahtar kelimeyi istem (prompt) kutusuna yazıyoruz, “Enter” tuşuna basıyoruz ve saniyeler içinde ekranımızda beliriveriyor: Kusursuz bir e-posta taslağı, karmaşık bir Excel formülü veya detaylı bir pazar analizi özeti. Sanki görünmez bir el, zihnimizdeki yükü alıp bizim yerimize taşıyor. Bu, şüphesiz ki modern iş dünyasının gördüğü…
Yapay zeka alanındaki hızlı gelişmeler birçoğumuzu tedirgin ediyor. Bu yıkıcı teknolojinin yetenekleri, kullanım alanları ve potansiyeli hakkındaki yeni gelişmeleri öğrendikçe tedirginliğimiz artıyor. Nitekim birçok araştırma, yapay zeka hakkında daha fazla bilgi sahibi olanların bu teknolojiye daha mesafeli yaklaştığını ortaya koyuyor (1). Bununla birlikte We Are Social’ın 2025 araştırması ise yapay zeka teknolojisine en fazla angaje…