Idiocracy’yi yaklaşık 20 yıl önce seyrettiğimde çok eğlendiğimi hatırlıyorum. Şimdi tekrar seyrettiğimde ise, bugünün sosyal, ekonomik ve politik düzenine yürmi yıl öncesinden yöneltilmiş keskin bir eleştiri gibi görünüyor. ABD ordusunun en “sıradan” ve ortalama askeri olarak seçilen Joe Bauers (Luke Wilson) ve bir hayat kadını olan Rita (Maya Rudolph), Pentagon’un çok gizli bir askerî kış…
Çin, yapay zeka sevgilileri kapattı. Gerekçe “duygusal bağımlılık”tı. Yasağın kime yaradığına bakınca kararın arkasında göründüğünden daha fazlası var. 15 Temmuz haftası boyunca 21 yaşındaki üniversite öğrencisi Bagel Su her gün ağladı. Ayrılığın sebebi aldatma ya da mesafe değil; bir yönetmelikti. ByteDance, Çin’in en yaygın sohbet botu Doubao’nun yapay zeka (YZ) ajan özelliğini kapattı. Alibaba ve…
Elon Musk hakkında herkesin bir cümlesi var. Dâhi. Şarlatan. Kurtarıcı. Trol. Bu cümleler birbirinden ne kadar farklı görünse de ortak bir kusuru paylaşıyorlar: hepsi Musk’ı salt bir birey olarak ele alıyor. Onu anlamak için karakterini masaya yatırmayı, çocukluğunu deşmeyi, davranış bozukluklarını sınıflandırmayı öneriyorlar. Quinn Slobodian ve Ben Tarnoff’un Nisan 2026’da HarperCollins’ten çıkan kitabı Muskism: A…
Kristoffer Borgli’nin üçüncü uzun metrajı The Drama, bir Amerikan düğünü haftasının o tanıdık neşesiyle tipik bir romantik komedi gibi açılıyor: Ancak yakın arkadaşlarla düğün menüsü tadımı sırasında, fazla içilmiş şarap ve eğlenmek için ortaya atılan zararsız bir oyun, “hayatta yaptığın en kötü şey neydi?” ile film yön değiştiriyor. Arkadaşların cevapları küçük günah çıkarmalar düzeyinde kalırken, Emma’nın (Zendaya)…
Monokültür, tarımdan gelen bir terim: geniş bir arazide, uzun yıllar boyunca tek bir bitki türünün ekilmesi. Verimlilik açısından mantıklı görünür, çünkü tek ürün ekmek, hasat etmek ve satmak her aşamada standartlaşmaya ve ölçek ekonomisine izin verir. Sorun, sistemin kırılganlığında ortaya çıkar: aynı bitki her yıl topraktan aynı besin maddelerini çektiği için toprak tükenir, dışarıdan gübre…
Hafta sonu Daniel Roher ve Charlie Tyrell’in 2026 yapımı The AI Doc: Or How I Became an Apocaloptimist adlı belgeseli izledim. Everything Everywhere All at Once ekibi tarafından, baş döndürücü bir kurgu ritmiyle hazırlanan belgesel, yapay zeka tartışmasına alışılmadık bir yerden giriyor: bir baba adayının kaygısından. Oscarlı Daniel Roher, filmi ilk çocuğunu beklerken hazılıyor ve…
90’lardaki sinema yolculuğumuz devam ediyor. Daha önce 1990, 1991, 1992, 1993 yıllarının en iyi 25 film seçkimi yayınlamıştım. Şimdi 90’ların tam ortasında, 1994 senesindeyiz. 1990’larda her geçen sene nitelikli filmlerin sayısı artıyor. Dolasıyla her seçkide film sayısını 25’e indirmek oldukça zorlaşıyor. Örneğin bu listeye almak istediğim, ancak çeşitli sebeplerden ve yer olmadığı için almadığım bir…
OpenAI’nin web sitesinde bir misyon ifadesi var: “İnsanlığın tümüne fayda sağlayan yapay zeka geliştirmek.” Tümüne. 2023 yılında Time dergisi bu “tüm” içinde kimin olduğuna dair çarpıcı bir ayrıntı ortaya koydu: OpenAI, ChatGPT’yi daha az zararlı hale getirmek için Kenya’daki işçilere saatte iki dolar ödüyordu. Bu işçilerin görevi, modelin ürettiği şiddet, cinsel istismar ve nefret içerikli…
Türkiye’nin Ulusal Yapay Zeka Stratejisi 2021-2025 belgesi 52 sayfa. İlk cümle şöyle: “Yapay zeka; ekonomik kalkınma, toplumsal refah ve ulusal güvenlik açısından kritik bir teknoloji haline gelmiştir.” Belgenin hazırlandığı bilgisayarlar büyük ihtimalle Windows çalıştırıyordu. Metin Microsoft Word’de yazıldı. Strateji dokümanı, PDF olarak kamuoyuyla paylaşılmadan önce muhtemelen Google Drive’da ya da OneDrive’da tutuldu. Ulusal yapay zeka…
Günlük hayatta ChatGPT’nin “yardımcı olmaktan mutluluk duyduğunu” söylemesine veya Claude’un bir hata yaptığında içtenlikle özür dilemesine artık alıştık. Çoğumuz, mühendislerin de sıklıkla dile getirdiği gibi, bu nazik tavırları gelişmiş bir performans olarak görüp geçiyoruz. Ancak Mayıs 2026 tarihli Center for AI Safety (CAIS) tarafından yayımlanan kapsamlı bir araştırma, bu konforlu algıyı kökünden sarsıyor. 56 farklı…
2023 yılında Dünya Ekonomik Forumu’nda konuşan Sam Altman şunu söyledi: “Yapay zeka, insanlık tarihinin en büyük eşitleyicisi olabilir. Küçük bir çiftçi, artık dünyanın en iyi tarım danışmanına erişebilir.” Altman’ın bu cümleyi kurduğu sırada OpenAI’nin değeri seksen beş milyar dolardı. O çiftçinin bu değerden aldığı pay ise sıfır. Bu bir çelişki değil mi? Kimilerine göre öyle,…
Geçen hafta gazeteci Barış Doğru’nun 17. Amaç Youtube kanalına konuk oldum. Yapay zekanın insan üzerinde etkilerini konuştuk. Türkiye yapay zeka kullanımını en yaygın olduğu ülkelerden birisi olmasına rağmen, birçok insanın bu teknolojiden nasıl etkilendiği konusunda farkındalığının düşük olduğunu, bu konuların kamuoyunda fazla konuşulmadığından bahsettik. Yapay zekanın insan ve toplum üzerindeki etkileri önemli olduğu acil de…
Yapay zeka ve robotlar denince aklımıza hep Hollywood geliyor, değil mi? Terminator, Blade Runner, Star Wars… Oysa bizim sinemamızda da düşündüğümüzden daha eski bir geçmişe sahipler. Üstelik Türk sinemasının yapay zeka serüveni, hem teknolojik imkansızlıklarla hem de o eşsiz Yeşilçam yaratıcılığıyla şekillenmiş, kendine has bir hikaye barındırıyor. Hikaye 1955’te başlıyor. Orhan Erçin’in Uçan Daireler İstanbul’da’sı,…
Üretken yapay zeka araçlarının kullanımı yaygınlaştıkça yeni problemler ortaya çıkıyor. Son dönemde insanların yapay zeka sohbet botlarıyla uzun süre konuştuktan sonra gerçeklikten koptuğuna dair yüzlerce vaka belgelendi. Örneğin bir muhasebeci, birkaç hafta ChatGPT kullanımının ardından “sahte bir evrende mahsur kaldığına” inanmaya başladı, ailesinden koptu ve uyuşturucu kullanımını artırdı. Bu tür vakaların en az 14’ü ölümle…
Bu yazı disindeki beş yazıda giderek genişleyen bir tablo çizdim. Yapay zekanın görünmez bir altyapıya dönüştüğünü, karar verme kapasitesinin sessizce makineye devredildiğini, düşünme kapasitesinin körelebileceğini, ortak gerçeklik zemininin aşındığını ve demokratik katılımın dönüştüğünü ele aldım. Her yazının arkasında bir soru bekliyordu: Peki ne yapmalıyız? Çerçeveyi belirleyelim “İnsan kalmak” ifadesi ilk bakışta duygusal ve romantik bir…
2024: İnsanlık tarihinin en büyük seçim yılı 2024, seçim yoğunluğu bakımından insanlık tarihinin en olağan dışı yılıydı. 72 ülkede 3,7 milyar seçmen oy kullanma hakkına sahipti. ABD, Hindistan, Avrupa Parlamentosu, Endonezya, Meksika, Güney Afrika… Küresel nüfusun yarısından fazlası sandığa gidecekti. Ve tüm bu seçimlerde yapay zeka ilk kez sistematik biçimde sahne aldı. Sonuçlar beklentilerden daha…
Bir deney 2011 yılında Eli Pariser küçük ama çarpıcı bir deney yaptı. İki arkadaşına aynı arama motorunda “BP” yazdırdı. Birinin ekranında şirketin hisse fiyatları çıktı. Diğerinde Meksika Körfezi’ni kirleten petrol ile ilgili haberler. Aynı kelime, aynı an, iki ayrı dünya. Pariser bunu filtre balonu olarak adlandırdı ve şunu öngördü: Algoritmalar bize yalnızca görmek istediğimizi gösterirse,…
Bir metafor ve gerçekliği Londra’nın taksicilerinin beyni diğer insanlardan farklı. Bu bir abartı değil, bilimsel bir bulgu. Nörobilimci Eleanor Maguire’ın 2000 yılında yayımladığı araştırma, şehrin karmaşık sokaklarını ezberleyen taksi sürücülerinin arka hipokampüslerinin, aynı yaştaki diğer insanlara kıyasla belirgin biçimde büyüdüğünü ortaya koydu. Üstelik bu büyüme, sürücülerin meslekte geçirdiği yıllarla doğru orantılıydı. Beyin, kullandığımız ölçüde gelişiyor.…
Küçük bir deney Şu soruyu bir düşünün: Bugün aldığınız kararların kaçta kaçı gerçekten sizin kararlarınızdı? Sabah haberlere baktığınızda hangi haberlerin önünüze geldiğine siz mi karar verdiniz? Bir restorana gideceğinizde o restoranı kim seçti? Siz mi, yoksa arama motoru mu? İş yerinde bir rapor yazarken içeriği, yapıyı, hatta üslubu kim belirledi? Bu sorular ürkütücü olmak zorunda…
Önce şunu soralım: Teknoloji nedir? Soruyu sormak bile garip geliyor. Gündelik dilde teknoloji denince aklımıza ekranlar, cihazlar, uygulamalar geliyor. Tanımlamamıza gerek yok, zaten etrafımızı sarmış durumda. Belki tam da bu yüzden tanımlamak gerekiyor. Hayatımızı bu kadar çevrelemiş bir olgudan ne anlıyoruz? Teknolojinin ne olduğunu anlamak, yapay zekanın üzerimizdeki etkisini tespit etmenin ilk adımı olacak. Teknoloji…